Kay la pa monte pou kont li

Authored dialogue; word timing and spoken accuracy still need review.

1. Nadia

   Gen yon fraz nou tande souvan: leve tèt ou, fè wout ou pou kont ou. Men lè yon fanmi gen mwayen, nou konn admire jan yo mete byen yo ansanm pou pitit yo avanse. Mwen rete sou kontradiksyon sa a. Lè se youn, nou rele l depandans. Lè se lòt la, nou rele l eritaj.

2. David

   Mwen wè sa w vle di a. Men... èske se menm bagay la? Paske gen moun ki travay di pou yo soti anba kontwòl fanmi yo. Lè ou di yo mete tout bagay ansanm ankò, yo ka tande: tounen nan menm pwoblèm ou te sove a.

3. Nadia

   Wi, sa jis. Petèt mwen mete de bagay nan menm sak la. Ann pran yon egzanp nou envante: yon jèn gason, Jonas, vle achte yon machin a koud. Li travay, li sere kòb, men li poko rive. Kesyon an se pa si li parese. Se ki sa li gen disponib pou l kòmanse.

4. David

   E kiyès ki pral peye si machin nan rete la san travay? Se la mwen ta kòmanse. Paske si se dènye kòb matant li a, sa pa jis yon bèl istwa sou fanmi ki ede fanmi. Gen yon moun k ap pran yon gwo risk.

5. Nadia

   Dakò. Men ou fè yon sipozisyon tou: ou tande èd, epi premye bagay ou wè se kòb matant lan. Poukisa?

6. David

   Ah... wi. Mwen ale dwat sou kòb la. Ou t ap panse ak ki lòt bagay?

7. Nadia

   Yon moun ka deja gen yon machin li pa sèvi avè l chak jou. Yon lòt ka konnen de kliyan. Yon lòt ka montre Jonas kijan pou li kalkile pri travay la. Sa toujou gen valè, menm si pèsonn pa louvri bous li.

8. David

   Sa chanje egzanp lan pou mwen. Men prete machin nan pa vle di li pa koute anyen nonplis. Si li kraze? Si m bezwen li menm jou a? Mwen pa vle nou fè kòm si bon relasyon retire tout kestyon sa yo.

9. Nadia

   Non, yo pa retire yo. Epi... m ap korije jan mwen te di sa a. Lè m di mete resous ansanm, sa ka sonnen tankou tout moun oblije bay tout sa yo genyen. Sa pa sa mwen vle di. Mwen vle di: èske gen yon bagay nou ka pataje, ak limit nou tou de konprann?

10. David

    Alò, yon limit se pa yon mank lanmou.

11. Nadia

    Pou mwen, li ka menm pwoteje relasyon an. Imajine Jonas di: m ap pran machin nan madi ak jedi, epi n ap rekòmanse pale apre yon mwa. Matant lan kapab di non pou jedi. Yo poko fache, yo jis poko jwenn yon aranjman.

12. David

    Wi, men gen fanmi kote yon ti non konsa vin yon gwo reyinyon! E mwen ri, men sa serye. Si moun nan pa ka refize san yo pa fè l santi l koupab, se pa yon aranjman li chwazi toutbon.

13. Nadia

    Sa se pati mwen pa vle sote a. Yon moun ki te deja sibi sa ka bezwen kenbe distans li. Li pa bezwen jistifye sa devan tout moun. Èd ka soti nan yon zanmi, yon kolèg, yon ti gwoup moun li fè konfyans. Se pa paske nou gen menm non fanmi nou otomatikman an sekirite ansanm.

14. David

    Tann, lè ou ajoute zanmi ak kolèg, sa fè m tounen sou premye lide a. Èske pwoblèm nan se vrèman fanmi? Oswa se lide ki fè nou kwè nenpòt èd diminye merit yon moun?

15. Nadia

    Mwen panse se dezyèm lan, sitou. Nou renmen di yon moun fè tèt li pou kont li. Men apre sa ou dekouvri li te gen kote pou l dòmi, yon moun ki te veye timoun li, oswa yon moun ki te prezante l bon kliyan an. Efò li reyèl. Èd la reyèl tou. Youn pa efase lòt la.

16. David

    Men fòk nou fè atansyon. Nou pa konnen istwa tout moun ki gen lajan, ni tout moun ki pa genyen. Mwen pa vle nou sòti nan yon egzanp, epi nou fè l tounen yon règ sou tout fanmi.

17. Nadia

    Ou gen rezon sou sa. Se yon kestyon nou ap egzamine, se pa yon estatistik nou sot pwouve. Sa ki enterese m nan egzanp Jonas la, se diferans ant travay di san okenn sipò, ak travay di lè gen yon bagay deja an plas pou ede w.

18. David

    Mhm. E diferans sa a pa toujou parèt nan rezilta final la. Nou wè de moun ki gen yon ti biznis. Nou pa nesesèman wè tout bagay yo te bezwen fè pou rive la.

19. Nadia

    Egzakteman. Men ann pouse egzanp lan yon ti jan. Jonas jwenn machin nan. Li kòmanse gen kliyan. Kounye a ti sè li vle aprann. Èske li gen yon bagay pou l pase ba li, menm anvan li gen yon gwo kantite lajan?

20. David

    Li ka montre l travay la. Oswa montre l erè li te fè yo. Men... tann. Èske ti sè a vle aprann koud? Nou sot pase senk minit ap pale de libète, epi nou prèske chwazi metye timoun nan pou li.

21. Nadia

    Ou pran m la. Wi, fòk li mande l. Sa li ka pase ba li, se yon posiblite. Se pa yon dèt: mwen ede w, donk ou dwe kontinye rèv mwen.

22. David

    Sa fè m reflechi sou mo eritaj la yon lòt jan. Li ka yon zouti, yon konesans, yon kontak. Men li ka vini ak yon chay tou. Sa nou vle bay la ak sa lòt moun nan vle resevwa a pa toujou menm bagay.

23. Nadia

    E pafwa bon kestyon an se jis: ki sa ki ta itil ou? Apre sa, rete tann repons lan. Mwen renmen lide sa a plis pase yon gran diskou sou jan tout moun dwe mete tèt yo ansanm. Li kite plas pou moun nan.

24. David

    Mwen menm, mwen poko kwè tout moun ta dwe antre nan yon pwojè ansanm ak fanmi yo. Gen relasyon ki pa ka sipòte sa. Men mwen pa ta vle rele yon moun fèb paske li aksepte yon èd ki gen bon limit. Se la lide m deplase yon ti jan.

25. Nadia

    E mwen menm, mwen te kòmanse sou sa nou pèdi lè nou fè tout bagay pou kont nou. Ou fè m wè pi klè sa yon moun ka pèdi tou lè li antre nan yon gwoup ki pa kite l respire. Nou bezwen kenbe toude nan tèt nou.

26. David

    Alò kestyon pou moun k ap koute a: ki èd ou ta renmen kapab mande, san ou pa pè sa yo pral mande w an retou? Ou pa bezwen bay repons lan touswit. Petèt se menm kestyon sa a ou bezwen poze yon moun ou fè konfyans.

27. Nadia

    Epi lòt bò a: si yon moun vin mande w èd, ki sa ou ka ofri san ou pa mete tèt ou an danje, san ou pa pran volan lavi li? Nou ka rete la pou jodi a. Kay la pa monte pou kont li... men chak moun bezwen gen plas pou l respire ladan l.